فدراسیون روسیه یکی از بزرگ ترین و قدرتمندترین دولت های جهان است ، در این کشور فضای دینی آزاد است ، بزرگترین مسجد جامع این کشور در شهر مسکو جایگیر است .این مسجد یکی از چهار مسجدی فعال و مهم شهر مسکو به شمار میرود . ظهور پیدایش بنای مسجد سال ۱۹۰۲ آغاز گردیده است ، که با نامهای : مسجد مرکزی مسلمانان روسیه ، مسجد جامع شهر مسکو ، مسجد تاتار ، مسجد مرکزی اداره ادیان روسیه تا امروز نامگذاری شده است .
این مسجد به این علت به نام تاتار خوانده می شود که بیشتر نمازگزاران یا عبادتکنندگان از نژاد ، قبیله ، ملت تاتار بوده و بیشتر بنیادگذارن و اداره کنندگانش تاتار بوده اند.
تحلیلها و کاوشهای دور نشان میدهند ، که آغاز ساختمان بنای این مسجد را ، مردان نکوکار و سخاوت پیشه تاتار ” باكراف ” و ” اقبلاتاف ” با عریضه دسته جمعانه مسلمانان انجام داده اند ، شروع کار با خرید یک جزء زمین برای ساختمان بنای مسجد انجام شده و سپس اجازه ساخت را از مقامات و حاکمیت شهر مسکو درخواست نمودند . ولی با گذشت سال مقامات حاکمیتدار بنای ساخت مسجد را تهیه و پیشنهاد کرده است ، که توسط بنا از جانب ” نیکلای ژوكوف ” بنیانگذار شده به شکل نقاش آن را مطرح نموده ، برای ۲۰۰ نفر نمازگزار پیش بینی گردیده بود . به نظر می رسد این زمان مطابق با سال ۱۹۰۴ باشد ، بعد از ساخت بدرالدین عالماف ، اولین امام خطیب مسجد ، از مقامات شهر مسکو درخواست نمود ، تا درهای مسجد را به روی نمازگزاران بگشایند.
باید تذکر داد ، که در زمان اتحاد شوروی این مسجد یک سلسله نقش سیاسی در تحکیم رابطه های دیپلماتی بعضی از کشورهای عالم عرب داشت . نمایندگان جهان اسلام در سفرهایشان از مسجد دیدن مینمودند .
در آغاز ابتدات سالهای ۹۰ – ام نقش داخل مسجد نوسازی شده است ، که سبب دلگشایی و زیبایی بیشتر در فضای این مسجد شده است.
در ماه ژوئن سال ۲۰۰۸ این مسجد، به عنوان یک اثر میراث فرهنگی روسیه ثبت گردید ، ولی در فرجام همان سال از فهرست میراث فرهنگی برداشته شد ، که سال ۲۰۱۱ بنابر تصمیمات بحث برانگیز، فعالیت مسجد متوقف گردید ، که این نخستین تخریب یک بنای مذهبی در مسکو بعد از سال ۱۹۷۸ بود . بنای مسجد نوین در جای مسجد کهن بنیاد و قامت برافراخته شد .
قابل به ذکر است ، که بنیاد ساختمان و آغاز بنای نو مسجد در تاریخ ۲۳ . ۰۹ . ۲۰۱۵ انجام گرفت و عملیات ساختمان جدید این مسجد پس از ۱۰ سال به پایان رسید . افتتاح بنای نوی مسجد از جانب پرزیدنت فدراسیون روسیه ولادیمیر پوتین و نمایندگان کشورهای اسلامی گشاده شد . تعداد زیادی از شهروندان این منطقه و کشورهای اسلامی کمکهای زیاد نمودند .
لازم به یادآوریست ، ثروتمندترین مرد داغستان، سلیمان کریماف، ۱۰۰ میلیون دلار امریکایی به خزینه مسجد تحفه کرد . خزینه ساخت این مسجد نزدیک به ۱۷۰ میلیون را صرف گردیده بود.
یک نکته مهم را تحلیل نماییم ، که این مسجد در ۱۸ هزار و ۹۰۰ متر مربع و دارای ۶ آشیانه ساخته بوده ، و ۱۰ هزار نفر نمازگزار آزادانه بیازدحام عبادت نموده ، که در عکس حال از بزرگترین مساجد در اروپا به شمار میرود . بلندی مناره این مسجد ۷۰ متر ، گنبد طلاییش ۴۶ متر و حدود ۱۲ تن ورق طلا تزئین و طرح ریز شدهاست .
طبقههای داخل این بنا ، موزه تاریخ دین مبین اسلام میباشد ، که در نسخههای خط تاریخی و دارای کتابخانه به زبانهای گوناگون جای دارد . صحن حولی مسجد ، که از زمان آغازش به سیاحان و مشتاقان نمازگزاران یادگاری کهن تاریخی نهافته شده ، دارای سه آشیانه بوده ، که در آن اتاق کاری مفتی اعظم و امامان این مسجد جایگزین است . همچنین در این بنا تعلیمگاه دینی موجود است ، که بیشتر امامان مسجدهای اطراف شهر مسکو و بیرون از آن آموزش دیده و میبینند ، حدود دانشجویان این بارگاه علم و معرفت بیش از ۲۵۰ نفر را در بر میگیرد . و روش تعلیماتش باشد طبق روش مذهب امام ابوحنیفه نعمان ابن ثابت (امام اعظم ) درس گفته میشود ، که این مذهب ، عرف و عادت ، انعنه و به قانون این کشور جوابگو است .
علاوه بر این ، بازسازی و از نو ساز به طلبات زمان معاصر بنیاد بنای مسجد جامع مسکو از طرف مفتی روسیه محترم رول گینالدین و زیرتابیان اداره مسلمانان روسیه راهاندازی گردیدهاست.
در این اقدام خیر سال ۲۰۰۴ پرزیدنت فدراتسیا روسیه محترم ولادیمیر پوتین و حکومت شهر مسکو برای ازنوسازی بنای مسجد سهم بارز گذاشته اند . آمار بنای مسجد قبلی ۹۵۰ نفر نمازگزاران در یک وقت برای نماز جمعه و در نمازهای عید و امروز باشد از ۷۰۰۰ نفر بیش تخمین زده میشود .
درهای مسجد از سال ۱۹۰۴ تا کنون بسته نشده ، طول جنگ دوم جهانی ، اعتقادمندان برای ستون تانک ارتش سرخ کمکهایشان را دریغ نمیداشتند . سال ۱۹۵۰ این مسجد ، به عنوان مسجد اصلی این کشور ، برای نزدیک شدن رابطههای دیپلماتی بین روسیه و عالم سران مسلمانشین مقام خود را در زندگی دولت اتحاد جمهوریهای شوروی به دست آورد . از این رو ، حالت خرابکنی و از نو بنیادکنی مسجد را به دست تاتارهای مقیمی این دیار آنها را ناراضی نموده و میخواستند نظارت این مسجد بردوش آنها باشد ، مفتیات همان وقت تصمیم گرفته بود ، که باید این مسجد گرفته ، بجایش مسجد نو بنا گردد . اما هیچ کاری کرده نتوانستند مسجد تماماً خراب و در حال نابودشوی برده شد.
متأسفانه تا کنون بنای نو مسجد برای نمازگزاران و صحن آن از ۱۰ تا ۱۵ هزار نفر جای میبرد . به هر حال باید تذکر داد ، که برای نمازگزاران کم بوده در روزهای نماز جمعه و نماز عیدها تعدادشان تا ۱۵۰ هزار گرد و اطراف مسجد ، تا تمام راههای خیابان پر از نمازگزاران را در بر میگیرد .
ناگفته نماند ، که سیاحان ، مهاجران و برای ادای نماز تلاش میکنند ، که در این مسجد بزرگ نماز بگذارند. مایه افتخار است ، که ۷۰ در سد نمازگزاران مسجد مهاجرین کاری از کشورهای تاجیکستان ، ازبکستان ، قرقیزستان را در بر میگیرد . مردمان مقیم این منطقه خیلآ کم و به شمار دیده میشود .
صیقل دانش و اطلاعات کافی در زمینه گسترش اسلام و آموزش دین از سوی روحانیان محلی مذهبی درست ، در این سرزمین قریب وجود ندارد و اگرهم باشد خیلی کم است ، که در آن سطحی نیست ، که برای مردمان تاجیک ، ازبک و غیره قناعتبخش باشد . اما از گروههای روحانیان مقیم ، که در خارجه آموزش دیده اند و افکارشان سلفیه است خیلی هم زیاد بوده و خیلی هم فعال هستند . عقاید اینها با طبق مذهب و عرف و قانون این کشور سازگار نبوده بلکه خطرهم دارد . این گروه روحانیان قریب تمام مسجد و مدرسه ها و دانشگاه های دینی روسیه جای داشته و جای مهم را به دست دارند ، که مبلغگذاریهم از کشورهای خارج از سوی خواجهگان وهابی شان پشتیبانی مال میشود .
از طرف دیگر میان مهاجران چنین فارغ التحصیل سلفیه کم نیستند ، که قسمشان در کشورهای خارج مخصوصا در پاکستان ، سعودی و مدینه تعلیم دینی گرفته ، با افکار عقیده وهابی و سلفیه مغزشوی شده ، با دستگیری روحانیان و خادمان دین خارج التحصیل سلفی دانگ همفکر شده ، تلاش میکنند ، که در میان هموطنانشان رشته تبلیغات دینی را به دست گرفته ، کارهای فتنهکار طریق تبلیغات و تشویقات جانناک و پرزور نمایند . ناگفته نماند تا جایی موفق گردیده ، قشری از جوانان مهاجر ناآگاه را مغزشوی نموده ، تفکرات وهابی و سلفی وندالیزم را به طور پنهانی و گاهی آشکارا تبلیغ و زهرآلود گردانیدند .
باید از قعر دل تاکید کرد ، که مسجد مرکزی ، که از آغاز پیدایش تا حال برای تمام مسلمانان جهان باز است ، در زمانهای جنگ روسیه و ایران بر ضدّ افراطگرایان دینی دور از جمله : داعش در سوریه ، از طرف دیگر سلفیه ، که فعالیتشان با طور غیررسمی تبلیغ برده ، این گروه مردم نمازخان شیعه مذهبانی ، که سالهای زیاد با مردم اهل سنت این مسجد دوستی و رفاقت و برابری و برادری داشتند ، متأسفانه این گروه تندرو هنگفت افراطی در حالت نمازخانی برادران شیعه مذهبان در این مسجد را لت و کوب کرده ، که سبب این دعوا بهانه گشته ، آمدن شیعهمذهبان را به این مسجد منع نمودند .
یعنی ، تا اندازهای فعالند این جمعیت تندرو و افراط ، که شیعهها را در روسیه به مسجد مرکزی رفتن را مانع و منع کردند ، که چنین هرگز نبود . ناوابسته از آنک روسیه و ایران در سرکوبی این جماعت تندرو افراطی سلفیه داعش – دشمنتراش تمام ادیان ، فرهنگهای جهان هستی را یکرنگ بوده ، در سوریه با این جماعت خطرناک تروریست در جنگند . از همه اتحادی و یکدیگرفهمی و همشریکی باز این سلفیه سیاست تندگرایی خود را هعطا در مسجد مرکزی روسیه پیاده کرده رفتن شیعهها را به این مسجد به هزار مکر و نیرنگ و دعواهای بردروغ منع کردند .
وضعیت کنونی دین اسلام در روسیه از لحاظ امنیتی دینی و مذهبی ، خوب نبوده در حال حمله بالای مذهب و فرهنگ این منطقه از سوی دولتهای ابرقدرت باز است ، که مذهب و فرهنگ خود را در ذهن مهاجران این کشور زیر سوال میبرد .
اطلاعات در زمینه وضعیت مسلمانان جایگاه اسلام و ، سطح دانش مسلمانان روسیه و تبلیغات افراطگرایان سلفیه در میان خادمان دین رسمی و غیررسمی ، در میان مدرسهها و دانشگاههای اسلامی ، زنجیر درسی غیررسمی ، آموزش و تبلیغات سلفیه در بین مهاجران با طور پوشیده و مخفیانه ، ایرانستیزی و شیعه ستیزی ، حمله بالای مذهبهای دینی و عرف و انعنه های نیک مردمان بوده ، و خیلی مخفی پوشیده است . آماری ، که در زمینههای مختلف ارائه میشود با تفاوت خیلی زیاد و از خلقت حقیقت دور است .
مسجد مرکزی و اداره مسلمانان روسیه زیر نظر خود بیش از هزار مرکزهای تعلیماتگاهای دینی و مسجدها را سرپرستی بردوششان میباشد .