**Сунани Тирмизӣ** (سنن الترمذي), ки бо номи “Ҷомеъ ат-Тирмизӣ” низ маъруф аст, яке аз шаш китоби муҳими ҳадис дар ислом мебошад. Ин китобро Абӯ Исо Муҳаммад ибн Исо ат-Тирмизӣ (824–892) ҷамъоварӣ кардааст. Сунани Тирмизӣ дар байни аҳли суннат ҳамчун яке аз манбаъҳои боэътимоди ҳадис шинохта мешавад.

Хусусиятҳои асосии Сунани Тирмизӣ

1. **Муаллиф**:

– **Абӯ Исо ат-Тирмизӣ**: Яке аз муҳаддисони машҳур ва донишманд дар илмҳои ҳадис ва фиқҳ. Ӯ аз Тирмиз, шаҳре дар Осиёи Марказӣ, мебошад.

2. **Мундариҷа**:

– **Ҷамъоварии ҳадисҳо**: Сунани Тирмизӣ зиёда аз 4000 ҳадисро дар бар мегирад, ки аз паёмбар Муҳаммад (с) ва саҳобагон ривоят шудаанд.

– **Тартиб**: Китоб бо тартиби мавзӯӣ танзим шудааст ва ҳадисҳо ба бахшҳо (абвоб) тақсим карда шудаанд, ки ҳар як бахш масъалаҳои гуногуни фиқҳӣ ва ақидатиро фаро мегирад.

– **Роҳнамои фиқҳӣ**: Ҳар як ҳадис бо тавзеҳоти мухтасар ва шарҳҳои ат-Тирмизӣ дар бораи саҳеҳият ва қувваташон меояд. Ӯ дар бораи санади ҳадисҳо, яъне занҷираи ривоятгарон, маълумоти муфассал медиҳад.

3. **Аҳамият ва мақом**:

– **Китоби Сунан**: Сунани Тирмизӣ ба гурӯҳи “Кутуб ас-Сунан” (Китобҳои сунан) тааллуқ дорад, ки дар онҳо ҳадисҳо асосан ба масъалаҳои фиқҳӣ рабт доранд.

– **Шаш китоби асосии ҳадис**: Ин китоб яке аз шаш китоби асосии ҳадис (Кутуб ас-Ситта) мебошад, ки дар байни уламои аҳли суннат ҳамчун сарчашмаи муҳими аҳодис пазируфта шудааст.

– **Нақди ҳадис**: Ат-Тирмизӣ дар ин китоб ба нақди ҳадисҳо низ пардохтааст, яъне қувват ва заъфи ҳадисҳоро баррасӣ карда, дар бораи манбаъҳои онҳо изҳори назар кардааст.

4. **Таъсир ва истифода**:

– **Манбаъ барои фиқҳ ва ҳадис**: Сунани Тирмизӣ дар мадрасаҳо ва марказҳои илмии исломӣ барои омӯзиш ва тадриси илмҳои ҳадис ва фиқҳ истифода мешавад.

– **Эътимод ва боэътимодӣ**: Бо вуҷуди он ки баъзе аз ҳадисҳо дар ин китоб заъиф дониста шудаанд, аксари ҳадисҳои он саҳеҳ ва боэътимод ҳисобида мешаванд ва аз ин рӯ, дар таҳқиқоти илмӣ ва фиқҳӣ васеъ истифода мешаванд.

Қисматҳои асосӣ

Сунани Тирмизӣ бо тартиби маъруф ва ба қисматҳои зерин тақсим карда шудааст:

– **Китобҳои таҳорат ва намоз**: Қоидаҳои покӣ ва ибодат.

– **Китобҳои закот, рӯза ва ҳаҷ**: Масъалаҳои марбут ба рукнҳои ислом.

– **Китобҳои ақида**: Масъалаҳои эътиқодӣ.

– **Китобҳои муомилот**: Масъалаҳои иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ.

Сунани Тирмизӣ як сарчашмаи муҳими ҳадис аст, ки дар таърихи ислом нақши муҳими илмӣ ва таълимӣ бозида, то имрӯз дар байни олимон ва донишмандон мавриди истифода қарор мегирад.