کشور روسیه یکی از دولتهای ابرقدرت جهان به شمار میرود که در کنار دیگر قدرتهای جهانی جایگاه ثابت و مستحکمی دارد. روسیه دارای ثروت و قدرت فراوان است و میلیونها مهاجر از ملیتهای مختلف در آن زندگی، کار و تحصیل میکنند.
از اینرو، هر کشوری که قدرت دارد، میخواهد در قلمرو روسیه فرهنگ، سیاست و مذهب خود را تبلیغ و معرفی نماید. مهاجرانی که در این کشور به کار و فعالیت مشغولاند، به عنوان نیروی کار ارزان ارزیابی میشوند. آنها از سوی کشورهای خود توجه کافی نمیبینند و امکان آموزش و دستیابی به نیازهای فرهنگی و مذهبی را نه در وطن و نه در روسیه بهگونهای لازم بهدست نمیآورند. همچنین، تقریباً ۲۵٪ از جمعیت بومی روسیه که مسلماناند، نیز در همین وضعیت قرار دارند.
در چنین وضعیتی، برای هر کشور منفعتجو و افراطگرا شرایط مناسبی فراهم میشود تا این “پرندگان آزاد” را به دام انداخته، از فرهنگ، زبان و آیین اصلیشان جدا نماید، آنها را به لقمهی آسان خود تبدیل کند و سپس بر ضد دین و مذهب، فرهنگ و رسوم نیک ملت و دولتشان تحریک نماید.
یادآوری این نکته ضروریست که سرزمین ماوراءالنهر و خراسان یگانه مکانی بود که جهان از آنجا علم میآموخت و دانشمندان چه در زمینه دین و چه فرهنگ از همین منطقه ظهور میکردند. متأسفانه، سیاست اتحاد شوروی این مرکز تمدن جهانی را با خاک یکسان کرد و نابود ساخت. در نتیجه، امروز نه تنها مردم این سرزمین، بلکه مسلمانان خود روسیه که در گذشته از اینجا دانش میگرفتند، از آن گوهر بیبها محروم ماندهاند
سمرقند صیقل روی زمین است،بخارا مرکز اسلام و دین است!
امروز جوانان این ملت تحت تأثیر بیگانگان قرار میگیرند و به دام آنها کشیده میشوند. از همینرو، کشورهای منفعتجو که در قلمرو روسیه حضور دارند، به هر راه و وسیله و به هر قیمتی تلاش میکنند تا سیاست و اهداف خود را در ذهن مسلمانان پساشوروی جای دهند.
یکی از این کشورها که برای روسیه و دیگر کشورهای سابق شوروی خطرناک و مسمومکننده است، عربستان سعودی میباشد. این کشور در روسیه هم بهصورت آشکار و هم پنهانی ایدئولوژی وهابیت خود را تبلیغ میکند.
یکی از راههای مهم جلب افراد به سوی خود تأسیس مراکز آموزشی است. در پایتخت روسیه، شهر مسکو، مرکزی آموزشی سالهاست فعالیت دارد که برنامه تحصیلی آن شامل مراحل ابتدایی، اساسی و متوسطه میباشد. این مؤسسه با نام “مکتب نزد سفارت عربستان سعودی در مسکو” فعالیت میکند و به عنوان مؤسسهای آموزشی برای فرزندان کارکنان سفارت و نمایندگیهای دیپلماتیک کشورهای عربی پیشبینی شده است.
با این حال، در عمل دیده میشود که نه تنها فرزندان عربها، بلکه بیشتر فرزندان غیرعرب که اغلب مسلماناند در این مکتب تحصیل میکنند. این نشان میدهد که مراکز و برنامههای مذهبی چنین کشورهایی بهتدریج حوزه نفوذ گستردهای پیدا میکنند.
این مکتب در سال ۱۹۹۳ تأسیس یافته و با استانداردهای ملی آموزشی پادشاهی عربستان سعودی مطابقت دارد. در آن برنامه آموزشی وزارت آموزش عربستان سعودی اجرا میشود و دارای اعتبار رسمی وزارت آموزش فدراسیون روسیه نیز میباشد.
مکتب عربستان سعودی در مسکو با موفقیت فعالیت مینماید. در این مؤسسه درسها و دورههای آموزش زبان عربی و قرآن برای کودکان و بزرگسالان — مخصوصاً برای غیرعربها — رایگان ارائه میگردند.
دورههای زبان عربی در مراکز مختلف زبانآموزی برگزار میشوند که در آنها آموزش لهجههای مختلف عربی ارائه میگردد. اکثر آموزگاران از گویشوران بومی و متخصصان مجرب این حوزه میباشند. این دورهها با چند امتیاز عملی ممتاز هستند — از جمله امکان تحصیل در گروههای کوچک (سه تا پنج نفر) و تطبیق برنامه درسی با شرایط فردی.
آموزش در این دورهها به مراحل معین تقسیم میشود. در مرحله ابتدایی، دانشجویان الفبا، اعداد، واژگان اساسی و جملههای محاورهای را میآموزند. آنها بهتدریج به موضوعات ساده و مکالمههای روزمره وارد میشوند که زمینه مهمی برای آموزشهای بعدی فراهم میسازد.
افزون بر این، برخی از مراکز زبانآموزی به دانشجویان امکان میدهند که برنامههای عملی و تجربی خود را در محیط زبانی خارجی بگذرانند. تجربه نشان داده است که چند روز در محیط طبیعی زبان سپریشده میتواند در مقایسه با ماهها آموزش کلاسی تأثیر بیشتری داشته باشد.
تجربهی سازماندهی و برگزاری چنین کلاسهایی نزد سفارتخانههای کشورهای مسلمان و نمایندگیهای دیپلماتیک به یک روند تبدیل شده است. مکتب سعودی که نزد سفارت عربستان سعودی در مسکو فعالیت دارد، با موفقیت به کار خود ادامه میدهد. در این مکتب، درسها و دورههای زبان عربی نه تنها برای شهروندان سعودی، بلکه برای کودکان خارجی نیز بهصورت رایگان ارائه میگردند.
همچنین، در سالهای اخیر در این مرکز بخش جدیدی با نام “آکادمی سعودی در مسکو” تأسیس یافته است که در آن دورههای شبانه برگزار شدهاند. این دورهها بسیار مؤثر برگزار میشوند، زیرا دانشجویان امکان استفاده از منابع غنی کتابخانه آکادمی را دارند.
همزمان، دورههای آموزش زبان عربی نزد گروه زبانشناسی عربی موسسه کشورهای آسیا و آفریقا (ИСАА МГУ) نیز فعالیت دارند. در مرکز روششناسی آموزش آن، خواندن متنهای سورههای کتاب مقدس قرآن مورد توجه جدی قرار دارد.
آموزش آنلاین
در سالهای اخیر، روشهای مختلف مدرن آموزش برنامههای زبانی پیدا شدهاند. در میان آنها، آموزش زبان عربی از طریق وبسایتهای خاص جایگاه ویژهای پیدا کرده است. در این سایتها هم دورههای پولی و هم رایگان ارائه میشوند. برنامههای درسی در این وبسایتها با کتابهای آموزشی، درسهای ویدیویی و مواد صوتی مجهز هستند که بهرهوری آموزش را بهطور چشمگیر افزایش میدهد.
درسهای پولی با آن فرق دارند که دانشجو امکان ارتباط مستقیم با آموزگار را از طریق تماس تصویری و وبکم پیدا میکند. همزمان، آموزش با استفاده از کتابهای درسی تحت راهبری استاد به راه انداخته میشود که در نتیجه، یادگیری آواشناسی و تلفظ بهگونهای مؤثر انجام میگیرد. اینگونه درسها در مقایسه با دورههای رایگان در مسئله فراگیری تلفظ و کاربرد درست زبان برتری آشکار دارند.
یادآوری این نکته بهجا است که برای روسزبانان و مسلمانان غیرعرب در روسیه دورههای ویژهای برای آموزش زبان عربی با امکانات گسترده راهاندازی شدهاند. این نوع آموزش نه تنها به بهبود حافظه و توان تفکر کمک میکند، بلکه برای آشنایی با فرهنگ و تمدن عرب نقش مهمی دارد. زبان عربی یکی از قدیمیترین زبانهای جهان به شمار میرود که بازتابدهنده سنتهای چندینساله تمدن عرب است. این زبان عجیب و پیچیدهای است که اغلب با ریاضیات مقایسه میشود. صرف و نحو آن بر اساس قوانین سخت و منظم ساخته شده است، از اینرو زبانشناسان آن را به زبانهای ریاضیگون همانند میدانند.
بسیاری از مسلمانان، بهویژه زنان مسلمان، به دورههای زبان عربی میپیوندند، زیرا قصد سفر به کشورهای عربزبان را دارند. در چنین حالتی، آموختن لهجه خاصی که مردم آن کشور با آن سخن میگویند، اهمیت درجه اول دارد. برخی دیگر، تنها به این دلیل که زبان عربی زبان اسلامی است، آرزو دارند آن را بیاموزند و دین خود را بهتر درک نمایند.
در روسیه، علاوه بر این مرکز، دهها مؤسسه آموزش زبان عربی فعالیت دارند برخی با نام رسمی و برخی با نامهای پوشیده. افزون بر این، دهها گروه آموزش آنلاین نیز موجودند. میتوان گفت که در فدراسیون روسیه زبان عربی پس از زبان انگلیسی دومین زبان رایج برای آموزش آزادانه است. صدها مرکز آموزشی در سراسر کشور فعالاند و دولت در این زمینه هیچ محدودیت یا مانعی ایجاد نمیکند.
اما متأسفانه، گاه این همه امکانات و اعتماد مورد سوءاستفاده قرار میگیرد. چنانکه معلوم است، کشور عربستان سعودی منبع اصلی تبلیغات فرقههای وهابیت و سلفیت است که هدف اصلیشان انتشار ایدئولوژی افراطگرایانه در سراسر جهان است.
بیشتر اوقات، دانشآموزان چنین مراکزی خواه ناخواه به دام تبلیغات وهابیت میافتند. بخواهیم یا نه، آموزش زبان در چنین محیطهایی میتواند به نخستین گام در مسیر گرایش به عقاید افراطی تبدیل گردد.
تهدید پنهانی وهابیت و گسترش آن از طریق زبانآموزی و مراکز دینی
وهابیت سعودی برای نشر عقاید خود از هیچ چیزی پرهیز نمیکند. آن حاضر است میلیونها دلار هزینه کند تا مراکز آموزشی وابسته به خود را تأسیس نماید، فارغالتحصیلان خود را در مساجد کشورهای گوناگون جای دهد. برای رسیدن به این اهداف، حتی حاضر است تمامی هزینههای مسجد یا مرکز دینیای را به عهده بگیرد، به شرط آنکه یک فارغالتحصیل خود در آنجا به عنوان امام یا آموزگار فعالیت کند.
هرگاه دیده شود که یک مفتی یا امامی چه در روسیه و چه در کشورهای پساشوروی با شدت علیه ایران، شیعیان، صوفیان یا برگزاری مراسمهای ملی مانند سال نو میلادی، نوروز یا میلاد پیامبر اعتراض میکند و مردم را علیه این ارزشهای دینی و ملی تحریک مینماید، باید دانست که چنین افرادی تحت تأثیر شدید وهابیت قرار دارند و دیگر راه نجاتی ندارند. آنها یا با پول خریده شدهاند، یا تحت شستوشوی مغزی ایدئولوژیکی قرار گرفتهاند. چنین افراد در نگرش خود تنها سه راه میبینند: مبارزه، زندان یا هجرت. غیر از این سه، راه دیگری را نمیپذیرند. این است نتیجه تبلیغات وهابیت و سلفیت.
از یک سو، آموختن زبان عربی خود کاری نیک و سودمند است، ولی از سوی دیگر، افتادن در دام مذهب و عقاید خطرناک وهابیت بسیار خطرناک است. چرا که هر کس که به این محیط پیوست، در مدارس سعودی تحصیل کرد و یا در مراکز وابسته به آن آموزش دید، کار او آهستهآهسته به افراطگرایی، مخالفت آشکار با مقدسات دینی و ارزشهای ملی و فرهنگی مردمان بدل میگردد.
هرجا که آنها امام و مدرساند، آنجا فتنه و اغوا افزایش مییابد. شستوشوی مغزی جوانان، افراطی کردن مردم، شوراندن فرزند علیه پدر همه در همان محیط رخ میدهد.
نگفتن این هم جایز نیست که چه در روسیه و چه در دیگر کشورهای پساشوروی، متأسفانه، مفتیها، مدارس، دانشگاهها و مؤسسات دینی تا اندازهای تحت تأثیر وهابیت قرار گرفتهاند. این تأثیر هم بهگونهی آشکار و هم از طریق راههای پنهانی و با تأمین مالی مخفیانه انجام میشود. از این راهها، عقاید وهابیت بهتدریج تبلیغ و تشویق شده، جامعه بهآهستگی مسموم میگردد